Venetië

Er zijn maar liefst 14 Venetiës van het noorden (plus enkele in het oosten en westen), maar er is natuurlijk maar een écht Venetië. Dat ligt in het zuiden, in Italië iets ten oosten van Verona. De reden waarom deze stad zo vaak met andere steden vergeleken wordt, is de unieke ligging van het historische centrum op eilanden in een lagune. De oude stad is volledig in het water gerealiseerd, er is geen autoverkeer mogelijk en (vrijwel) alles gebeurt – in ieder geval vanaf de stadsrand – per boot of te voet. De voornaamste hoofdverkeersweg van de stad is dan ook het Canal Grande, een stadskanaal van 4 kilometer lang. Dat is soms lastig, maar velen zien er ook de lol van in. Een rondvaart per gondel door de kanalen van Venetië staat bij de meeste mensen op de bucket list van meest romantische momenten. Doe dat bij voorkeur niet wanneer het té heet is, dan kan er namelijk wel eens (letterlijk) een luchtje aan zo’n rondvaart zitten. Verder is er veel te zien in de stad. Voor het authentieke Venetië raden we een bezoek aan de wijk Cannaregio aan. Je vindt er onder meer de Joodse wijk en een hele serie musea. Wil je meerdere musea gaan bezoeken, koop dan een Venetië museumkaart. Een andere tip is een bezoek aan Murano, het eiland van de glasblazers. Sinds de Middeleeuwen is het handgeblazen glas van Murano een begrip en je kunt de glasblazers ook vandaag de dag nog aan het werk zien.

Meer info    
     
     

Bezienswaardigheden

In feite is de hele stad één grote bezienswaardigheid en openluchtmuseum met rijke historie, je moet al erg je best te doen om een foto te maken van een “saaie” straat, plein of ander plekje. Kerken, paleizen, bruggen en musea, je struikelt er haast over. Wil je het écht goed doen, ga niet naar Venetië als het er zeer warm is, maar wanneer er wat minder toeristen zijn bijvoorbeeld in de herfst of winter. Ook leuk is de stad te bezoeken tijdens een van de beroemde festivals zoals het Filmfestival, de kunsttentoonstelling Biënnale en, uiteraard, het legendarische carnaval van Venetië.

 

Basiliek van San Marco en Piazza San Marco

Het wemelt in het historische Venetië van de kerken, maar de bekendste is toch echt wel de Basiliek van San Marco. De basiliek is gebouwd rond 1060 en biedt een laatste rustplaats aan Marcus de Evangelist. Deze heilige is ook symbolisch weergegeven op de gevel van de basiliek, in de vorm van een leeuw. Verder is het paardenspan dat je aan de buitenkant uniek, er zijn geen andere triomfkarpaarden bewaard gebleven uit de oudheid. Ze werden tijdens de vierde kruistocht (1202-1204) uit Constantinopel geroofd en naar Venetië overgebracht. Niet alleen het gebouw is imposant, ook de binnenkant moet je gezien hebben. Zo vind je er de sarcofaag van Marcus achter het immense altaar. Verder zijn de mozaïeken vloeren zeer beroemd. Als je de tijd hebt, bezoek dan ook een of meer van de kapellen die je tijdens het slenteren aantreft. Sommige zijn alleen toegankelijk voor gebed. De basiliek ligt aan het beroemde Piazza San Marco, het San Marcoplein. Het is hét centrale plein van de stad en je vindt er behalve de basiliek ook het Dogepaleis. Wel even opletten: bij hoge waterstanden kan het plein wel eens onder water lopen.

 

De paleizen van Venetië

Als je het San Marcoplein bezoekt, moet je beslist ook het Dogepaleis, het Palazzo Ducale, bezoeken. Inmiddels is het een museum, maar het gebouw kent een roemruchte geschiedenis. De fundamenten stammen al uit de 9e eeuw, het huidige gebouw werd tussen 1309 en 1424 gerealiseerd in gotische stijl. Het markante vierkante gebouw deed dienst als paleis van de doge, de leider van de republiek Venetië. Het was niet alleen de residentie, maar het huisvestte ook diverse kantoren. Verder vind je er enorme raadszalen waar de vergaderingen van de Grote Raad van Venetië plaatsvonden. De beroemde “Brug der zuchten” vind je aan de achterkant, waarover hierna meer. Het is het enige palazzo in de stad, de overige paleizen worden formeel met “ca” aangeduid, de afkorting van “casa”. Enkele van die paleizen zijn zeker de moeite waard, zoals ca’ dÓro (het gouden huis) en de ca’ Dario (het paleis met de scheve zuiltjes), beiden aan de Canal Grande. Ook aan dit kanaal gelegen is het ca’ Pesaro. Je vindt er een museum voor moderne kunst met werken van onder meer Klimt, Klee en Kandinsky. In hetzelfde gebouw is overigens ook een museum voor Japanse kunst gevestigd.

 

De bruggen van Venetië, te voet of per boot

In een stad die bekend staat om haar fraaie kanalen, is het logisch dat ook de bruggen over al dat water een verhaal te vertellen hebben. We noemden al de Brug der Zuchten. Deze verbindt het Dogepaleis met de oude gevangenis. Hier werden ooit Galileï en Casanova opgehangen. De een om zijn ideeën, de ander om zijn avonturen… Net zoals alle andere veroordeelden moesten ook deze heren over de Brug der zuchten lopen waarna ze tot aan hun naderende levenseinde in de kerkers werden opgesloten. Verder zijn er nog 4 bekende bruggen in Venetië, die allen zijn gebouwd over het Canal Grande. Ponte degli Scalzi, de Ponte della Costituzione en met name de Ponte dell’Accademia zijn een bezoekje waard. De laatste ligt bij het museum Gallerie dell’Accademia. De oudste en bekendste brug over de Canal Grande is echter de Rialtobrug. De huidige stenen brug werd in 1591 voltooid. De eerdere houten bruggen voldeden niet meer, omdat ze telkens instortten onder het gewicht van de mensenmassa’s. Ook in die tijd was Venetië al populair. Je kunt deze bruggen natuurlijk te voet bezoeken, je kunt echter ook in een gondel of bootje eronder door varen en ze tijdens de boottocht bewonderen.

 

Amerikanen in Italië: Guggenheim museum

Venetië kent een hele serie musea. Voornamelijk vind je daar historische verzamelingen. Toch zijn er ook wat meer hedendaagse musea te vinden. We noemen het museum van Peggy Guggenheim. Officieel heet het museum de Peggy Guggenheim Collection en je vindt het dichtbij het Canal Grande in een verbouwd paleis. Peggy woonde in het paleis tot aan haar dood in 1979, waarna het pas een museum werd. Voor die tijd was het dat eigenlijk ook al, maar publiek mocht er niet in. Ze was een welgestelde dame die, net als de rest van de familie Guggenheim, kunst verzamelde. Hoewel ze dat onafhankelijk van haar familie deed, werd het museum na haar dood alsnog in de Solomon R. Guggenheim Foundation opgenomen. Je vindt er uniek werk van over de hele wereld. Kunst van Picasso, Braque en Mondriaan zien in deze historische omgeving is een belevenis apart. Uiteraard vind je er ook werk van Amerikaanse kunstenaars, zoals onder meer van de expressonisten Mark Rothko en Jackson Pollock. Wanneer je dit museum voor moderne kunst uitwandelt en weer te midden van alle oude glorie belandt, is dit al bijna een cultuurshock. Het beste van beide werelden verenigd.

 

Carnaval van Venetië

Dachten we dat in Nederland onze zuidelijke provincies het bont maken met een driedaags carnavalsfeest, in Venetië doen ze er nog een schepje bovenop. Het Carnaval van Venetië duurt 12 dagen. In tegenstelling tot het gemoedelijke, volkse feest bij ons, is het Italiaanse carnaval uitbundig, extravagant en zelfs wat subversief. In feite heeft echter het carnaval van Venetië daarmee het uitgangspunt van carnaval behouden. Behalve een feest ter ere van het einde van de vasten, is het ook een periode waarbij de gevestigde orde omgekeerd wordt. De nar wordt de baas en de notabele heeft 12 dagen niets te vertellen. Dit is ook de reden waarom tijdens het carnaval maskers worden gedragen: niet de identiteit maar de sociale status wordt verborgen. Het carnavalsfeest in Venetië heeft een zeer lange geschiedenis, de eerste keer wordt het al genoemd in 1268. Tegenwoordig zijn er veel evenementen aan verbonden. Zo is er een Festa Veneziana op het water, er is een wedstrijd voor het mooiste masker, een gemaskeerd dinerbal en uiteraard de nodige stoeten. Het feest eindigt steeds de dag voor Aswoensdag, de exacte datum wisselt per jaar en voor de rest is het dan even 12 dagen terugtellen. Het Venetiaans carnavalsmasker is nog steeds het meest gekochte souvenir in de stad.

 

Teatro la Fenice

Grote branden maken deel uit van de geschiedenis van elke historische stad, dus ook van Venetië. Een van de beroemdste theaters van Europa dat in Venetië is gelegen, het Teatro La Fenice, brandde zelfs diverse keren af. De laatste keer gebeurde dat nog niet zo heel lang geleden, in 1996. Ieder nadeel heeft zijn voordeel, vandaag de dag is het gebouw volledig in een prachtige oude stijl herbouwd maar wel van alle moderne gemakken voorzien. Het ontwerp is van Aldo Rossi, die ook het Bonnefanten in Maastricht ontwierp. Je kunt er niet alleen terecht voor voorstellingen, ook een bezoek aan het gebouw zelf is de moeite waard. Het theater werd in 1792 geopend als vervanger van het – eveneens door brand verwoeste – theater San Benedetto. In de loop der tijden gingen er beroemde opera’s in première onder andere van Rossini, Donizetti en met name Verdi. La Traviata werd hier voor het eerst opgevoerd, overigens met wisselend succes omdat het controversieel werd geacht. Dat is trouwens ook het geval met het nieuwe gebouw, sommigen vinden het “te licht”. Smaken verschillen. O ja, La Fenice is geen Italiaans voor Venetië maar voor Feniks, de vogel die uit zijn as herrijst zoals ook dit theater meerdere malen deed.

 

Geschiedenis

Al in de Romeinse tijd werd deze lagune met eilandengroep Venetia genoemd. Er woonden weinig mensen, de groei nam toe nadat met name Atilla enkele steden in de buurt belaagde. Na de nodige schermutselingen kreeg het gebied vanuit het Byzantijnse rijk een eigen, voor het leven gekozen leider: de doge. De doges waren invloedrijke figuren die zorgden dat kunst en cultuur enorm tot bloei kwamen. Je kunt het vergelijken met de rol van de Medici in Florence. De Venetianen die op zee hun mannetje stonden, moesten in ruil voor onafhankelijkheid het Byzantijnse rijk verdedigen tegen indringers. Dat ging lang goed: Venetië werd steeds machtiger en dat duurde tot aan het eind van de 15e eeuw, daarna volgde een periode van verval. Na 1000 jaar onafhankelijkheid veroverde uiteindelijk Napoleon in 1797 de stad. Hoewel het Italiaanse koninkrijk al in 1861 ontstond, sloot Venetië zich pas in 1866 aan. De laatste jaren wordt Venetië overvallen door overstromingen en grondverzakkingen. In 2012 stond zelfs 70% van de stad onder water. Dat is vooral lastig omdat de gebouwen in de stad zo licht mogelijk werden geconstrueerd en op miljoenen palen in het water zijn gebouwd. Inmiddels wordt hard gewerkt aan het MOSE-project, een soort Maeslant waterkering die de stad moet behoeden voor verdere overlast.

 

Inwoners

Venetië is best een grote stad, of beter: grote gemeente. Het is dan ook niet alleen hoofdstad van de regio Veneto (een uitstekend wijngebied), maar ook van de provincie Venetië. De inwoners van de stad noemen zich Veneziani en een klein deel daarvan, zo’n 62.000 inwoners, woont in het centrum. Een nog kleiner deel, zo’n 35.000 woont op enkele andere eilandjes in de gemeente. Verreweg het grootste deel woont op het vasteland. In totaal kent de hele gemeente bijna 275.000 inwoners, iets minder dan de gemeente Utrecht. De inwoners komen voort uit meerdere culturen, hebben in de loop der eeuwen nogal wat strijden gestreden en zijn dan ook wat gewend. Ze kijken niet vreemd op als er weer eens een (actie)film het leven in de stad blokkeert. Inmiddels zijn vele tientallen films in de stad gedraaid, waaronder enkele rolprenten met James Bond in de hoofdrol. Ook in deze stad loont het zich om even de Joodse wijk te bezoeken, omdat hier veel Venetiaanse geschiedenis terug te vinden is. Venetianen waren altijd al zeer tolerant ten opzichte van andere culturen. Frappant is dat dit ook de enige plek in het centrum is waar hoger dan drie verdiepingen mocht worden gebouwd. Daardoor zijn de straatjes hier nog kleiner, sfeervoller en ook koeler.

 

Keuken

Zoals overal in Italië kun je in Venetië prima een hapje eten. Vermijd daarbij de toeristenfuiken, waarbij je teveel betaalt voor niet al te best eten. Een toeristenmenu lijkt aanlokkelijk, even verder zoeken naar een “gewone” menukaart loont echter vaak de moeite. Er staan 4 delen op de menukaart: antipasti, primo, seconde en dolce (of frutta). In Nederlands: voorgerecht, eerste gang zoals pasta of rijst, hoofdgerecht en nagerecht (soms fruit). Alle vier gangen bestellen doen de meeste Nederlandse toeristen niet, toch is dat aan te raden om de Italiaanse wijze van dineren te leren waarderen. Maar het hoeft dus niet. Een typisch Venetiaans gebruik vormen de cicheti. Dit is zo’n beetje de Venetiaanse versie van de Spaanse tapas. Je deelt de hapjes zoals zeevruchten, ham en kaas met zijn allen onder het genot van (vaak) een glaasje wijn. Veneto is een prima wijngebied, dus … Het meest populaire tijdverdrijf hier is trouwens “ombra e cicheti”, vrij vertaald als “eten en drinken”. Dat vindt dan vaak plaats in een cicheti bar, die je steeds vaker in de stad ziet opduiken als alternatief voor fast food restaurants. Tip: bezoek de wijk Dorsoduro en je zult zien dat Venetië qua keuken helemaal niet zo’n dure stad is.

 

Vervoer

Aan een auto heb je in de stad helemaal niets. Reis je per auto, dan kun je deze (betaald) parkeren in de parkeergarages aan de rand van het centrum. Richting dit centrum is er slechts één weg én een spoorlijn. Reis je per trein naar het station Venetië Santa Lucia, dan rijd je dus met de trein over het water en dat levert prachtige plaatjes op. Vanaf het treinstation kun je te voet de stad verkennen, je kunt echter ook per waterbus de stad in. Je kunt verder ook vanaf de parkeergarage per boot naar het centrum reizen. Dat is dus geen gondel, maar gewoon lijn 1 via het Canal Grande. De gondels zijn gereserveerd voor toeristische uitjes, bruiloften en andere feestjes én begrafenissen. Vlakbij de stad, maar dan op het vasteland, ligt de luchthaven Venetië Marco Polo, vernoemd naar de beroemde Venetiaanse ontdekkingsreiziger Marco Polo. Vanaf de luchthaven gaan lijnboten naar de stad, die daar zo’n anderhalf uur over doen. Je herkent ze aan het opschrift Alilaguna. Een andere luchthaven die vlak in de buurt ligt, is die van Treviso. Deze ligt zo’n 30 kilometer van Venetië af, maar draagt toch de naam Venetië-Treviso.

 

Reisdocumenten en handhaving

Reis je vanuit Nederland naar Venetië en heb je de Nederlandse nationaliteit, dan heb je geen visum maar wel een geldig paspoort of identiteitskaart nodig. Dat geldt ook voor kinderen, bijschrijving in het paspoort van ouders is sinds 2012 niet meer geldig. Ga je vaker op reis, dan is een doorlopende reisverzekering zeker aan te raden. Maak thuis een kopie van je paspoort en schrijf daar ook de telefoonnummers op van je verzekering en banken, om in geval van diefstal, je pasjes te kunnen blokkeren. Houd dit papier veilig en apart van je echte paspoort en pasjes. De politie in Venetië kan behoorlijk streng zijn, zeker enkele “Nederlandse gewoonten” worden flink beboet. Daaronder vallen rondlopen met ontbloot bovenlijf, niet opruimen van hondenpoep, het eten van een broodje op straat (sinds 2013) en het voeren van duiven. Let op: ook picknicken op het San Marcoplein is verboden. Vind je een restaurant te duur, is het verstandiger om even verder te zoeken in plaats van alternatieven te verzinnen. Een boete van 100 euro is geen uitzondering. Bel je alarmnummer 112 dan verbindt de operator je door met 113 (politie), 115 (brandweer) en 118 (voor de eerste hulp dan wel ambulance). Let op: oriënteer je goed, de stad kent nauwelijks straatnamen en huisnummers.